Podkarpackie - Przestrzeń otwarta

Perły architektury spod ręki ciesielskich mistrzów

Wybudowane często bez użycia jednego gwoździa, liczące nawet pół tysiąca lat – drewniane świątynie to skarb kresowego pogranicza. Wieżyczki krytych gontem kościołów, cebulaste kopuły cerkwi wyrastają wśród zielonych krajobrazów Podkarpacia. Mistrzowskimi umiejętnościami cieśli zachwycają także zabytkowe dworki i uzdrowiskowe wille, a majestatyczna aleja w środku lasu prowadzi wprost do modrzewiowego pałacyku w Julinie – myśliwskiej przystani hrabiów Potockich.

Julin. Drewniany pałac mysliwski

Julin. Pałac myśliwski z XIX w. zbudowany przez II ordynata łańcuckiego – Alfreda Potockiego.
fot. Krzysztof Zajączkowski

Szlak Architektury Drewnianej w województwie podkarpackim liczy aż 1200 kilometrów podzielonych na 9 turystycznych tras. Wiodą do ponad 130 zabytków rozsianych po całym regionie. Znakomita większość to budowle sakralne – dziedzictwo, które przypomina historię polsko-ruskiego pogranicza i dziewicze lasy pełne doskonałego budulca, co spowodowało rozkwit ciesielskiej sztuki. Właśnie na Podkarpaciu, w Haczowie, znajduje się drewniany kościół gotycki z końca XIV wieku – największy w Europie i najstarszy w Polsce. Wpisany został na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i jest jednym z sześciu takich skarbów na podkarpackim szlaku.

 

Na listę cennych zabytków trafił również kościół w Bliznem z monumentalną dekoracją malarską – obrazkową Biblią ubogich, oraz nazywana drewnianą katedrą cerkiew greckokatolicka w Radrużu. Za światowe dziedzictwo uznano także cerkwie w Smolniku nad Sanem, Turzańsku i w Chotyńcu. W tym samym Chotyńcu, w którym archeologowie, odkopując scytyjskie grodzisko znaleźli grecką amforę z VII w p.n.e. – pierwszą odkrytą na ziemiach polskich.

Haczow. Drewniana cerkiwe pośród drzew

Haczów. Gotycki drewniany kościół pw. Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła z XV w. – najstarszy kościół drewniany konstrukcji zrębowej w Polsce. W 2003 roku wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. fot. Fotoacc

Dech zapierają w piersiach malowane wnętrza drewnianego kościoła w Binarowej i dawnej łemkowskiej cerkwi w Świątkowej Wielkiej, złocone ikonostasy w Gorajcu, Kowalówce i Krempnej. Zgrabną bryłą zachwyca malowana przez dziesiątki malarzy cerkiew w Uluczu. Miniatury wszystkich tych świątyń zobaczyć można w parku Centrum Kultury Ekumenicznej w Myczkowcach. Drewniane zabytki z Beskidu Niskiego, Bieszczadów i podkarpackiego Pogórza gromadzi skansen w Sanoku, a o zachowanie budownictwa Lasowiaków i Rzeszowiaków troszczy się Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. One także są na Szlaku Architektury Drewnianej. Wraz ze „szwajcarskim” klasztorem sióstr nazaretanek w Komańczy, w którym był internowany kardynał Stefan Wyszyński; z przysłupowymi chatami na Rynku w Jaśliskach, gdzie kręcono film „Boże ciało” Jana Komasy i z modrzewiowym dworem w Trześniowie, zbudowanym przez brata Hugona Kołłątaja…

Takich niespodzianek na architektonicznym szlaku jest znacznie więcej. Podkarpacie zaprasza!

Opis filmu dla osób niedowidzących: Film z lektorem prezentujący skarby wpisane na listę dziedzictwa UNESCO. W tle gra spokojna, nastrojowa muzyka. Na końcu filmu pojawia się logotyp: Podkarpackie – przestrzeń otwarta.

Głos lektora:  Poznaj magiczne miejsca bezcennych świadków historii. Odkryj Podkarpackie, krainę drewnianych skarbów UNESCO. Miejsca z duszą, którym od pokoleń towarzyszą wyjątkowe zwyczaje. Miejsca, gdzie możesz doznać czegoś niezwykłego. Piękno, które może stać się inspiracją do podróży w głąb siebie. Legendy oraz opowieści przekazywane od pokoleń, które są tak żywe, że możesz je nawet poczuć, dotknąć i zobaczyć. Możesz odkryć przeszłość w drewnianych zabytkach skierowaną przez piękne ikonostasy, wyjątkowe konstrukcje oraz barwne polichromie. Cerkwie i kościoły Podkarpacia od wieków stoją w tym samych miejscach, w otoczeniu pięknej natury. Są tym samym najwierniejszymi świadkami zamierzchłych czasów, o których mogą Ci opowiedzieć, jeśli im na to pozwolisz. Drewniane zabytki, związane z nimi tradycje i obrzędowość, mogą sprawić, że doświadczysz nadzwyczajnych emocji. W cerkwiach, co jakiś czas, usłyszysz jeszcze wyjątkowy, kościelny śpiew i spotkasz niezwykłych ludzi znających dawne dzieje tych miejsc. To wszystko jest tuż obok Ciebie. Podkarpackie skarby UNESCO – dotknij tajemnicy tkwiącej w drewnie.