turystyka

5 nietypowych atrakcji podkarpackiego Roztocza

Tam, gdzie Roztocze dociera do wschodniego krańca Polski, nie znajdziemy typowych atrakcji. Jest za to sanatorium, cmentarze, cerkwie, wapienne krzyże przy drogach czy betonowe bunkry w lasach. I klimat jak z trochę innego świata. Oto 5 nietypowych atrakcji podkarpackiego Roztocza.

Sanatorium Bajka

Sanatorium Bajka wygląda rzeczywiście bajkowo – mieści się w murowanym pałacyku. Jest on co prawda nieco zaniedbany, a jego bryłę szpeci wysoki komin kotłowni, ale za to otacza go wspaniały ogród. Lipowe alejki są trochę zapuszczone, co dodaje im tylko uroku a nawet angielskiego stylu. Przed wejściem do sanatorium kwitnie bez. Od kiedy była to siedziba rodu Ponińskich, wiele się zmieniło. Pod koniec XIX w. odkryto w Horyńcu lecznicze źródła. Aleksander Poniński urządził tu pierwszy, nieduży zakład kąpielowy. Do Horyńca zjeżdżali goście z całej Ziemi Lubaczowskiej, Roztocza, a nawet z zagranicy. Bywali tu przede wszystkim zamożni Żydzi i ziemianie – właściciele dużych majątków. Do lat 30. XX w. istniało w okolicach Horyńca około 60 pałaców, dworów i rządcówek, a także zabudowania folwarczne, młyny, browary i gorzelnie. Dwory otoczone były wspaniałymi ogrodami, majątki okalały pola, na których rosły zboża, ziemniaki, gdzieniegdzie tytoń. We wsiach i miasteczkach mieszkała zgodnie społeczność żydowska, ukraińska i polska.

Sanatorium „Bajka

Sanatorium „Bajka”w Horyńcu-Zdroju.
fot. Krzysztof Pęczalski

Sanatorium otacza założony przez hrabiego Stanisława Karłowskiego, ostatniego właściciela Horyńca, zrewitalizowany park. Wytyczono w nim nowe alejki spacerowe, zbudowano drewniane pomosty nad podmokłymi łąkami. Powstała fontanna, ławki i zadaszona scena. Wszystko z drewna w minimalistycznym stylu, który jednym się podoba, innym nie bardzo. Jednak park jest wyjątkowy – niczego nie udaje, nie kopiuje z nostalgią przeszłości. Wytycza nowy kierunek dla Horyńca, szanując lokalne tradycje.

Park zdrojowy w Horyńcu. fot. Krzysztof Zajączkowski

Park zdrojowy w Horyńcu.
fot. Krzysztof Zajączkowski

Drewniane cerkwie w Radrużu i Nowym Bruśnie

 W Radrużu, położonym przy samej granicy z Ukrainą, znajduje się najstarsza w Polsce, umieszczona na liście światowego dziedzictwa UNESCO drewniana cerkiew. Tą późnogotycką budowlę na planie trzech kwadratów niemal w całości pokryto drewnianym gontem. Otacza ją mur ułożony z płaskich kamieni nakrytych daszkiem z deszczułek. Wybudowana najprawdopodobniej w 1580 r. cerkiew jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury w Polsce.

Cerkiew w Radrużu. fot. Krzysztof Zajączkowski

Cerkiew w Radrużu.
fot. Krzysztof Zajączkowski

Latem do cerkwi w Nowym Bruśnie prowadzi droga wijąca się pośród jaskrawożółtych pól kwitnącego rzepaku. Cerkiew zbudowana została w 1713 r. przez cieślę Stefana Sienko Siematiewskiego z Płazowa, rotmistrza królewskiego i starosty bełskiego. Pierwotnie była to drewniana świątynia konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna.

Cerkiew w Nowym Bruśnie. fot. Tomasz Mielnik

Cerkiew w Nowym Bruśnie.
fot. Tomasz Mielnik

Cmentarz w Starym Bruśnie

Ukryty w lesie naprzeciwko wzgórza zwanego Hrebcianką rozpościera się majestatyczny cmentarz, pozostałość po nieistniejącej wsi. Panuje tam absolutna cisza. Tylko ptaki szczebioczą wesoło, nic sobie nie robiąc z powagi śmierci. Życie na wschodnich rubieżach nie było może idealne, ale toczyło się spokojnie, wyznaczane rytmem pór roku i prac polowych. Śmierć oznajmiały dźwięki rzeźbiarskich narzędzi wykuwających w wapiennych blokach krzyże. Powstawały one przede wszystkim w Starym Bruśnie, ludowym ośrodku kamieniarskim, który działał od połowy XVI w. Kamienne krzyże z rzeźbieniami przedstawiającymi korę dębową, słoje drewna czy liście bluszczu, stały się charakterystycznym elementem krajobrazu Roztocza. I jako jedne z niewielu efektów działania człowieka przetrwały.

Jeden z nagrobków na cmentarzu w Starym Bruśnie. fot. Krzysztof Zajączkowski.

Jeden z nagrobków na cmentarzu w Starym Bruśnie.
fot. Krzysztof Zajączkowski.

Polanka – agroturystyka i konie – dawny folwark w nowej odsłonie

Ranek na Roztoczu może każdego obudzić ogłuszającym śpiewem ptaków. Zwłaszcza, jeśli ktoś postanowił spędzić nocleg w gospodarstwie agroturystycznym Polanka – w dużym murowanym domu stojącym wraz z kilkoma budynkami gospodarczymi pośrodku lasu. Jednak nikogo to nie dziwi. Okolice Horyńca wyglądają zupełnie inaczej niż 100 lat temu – wtedy były tu wielkie folwarki, a Polanka to dawna rządcówka, należąca do końca lat 30. XX w. do rodziny Liptayów. Ale przyszła pierwsza, potem druga wojna światowa – z 60 folwarków Ziemi Lubaczowskiej zostało kilkanaście. Zniknęły też całe wsie. W Starym Bruśnie zostali tylko umarli, pochowani pod trzema setkami krzyży. Ocalałe folwarki zamieniono w PGR-y – tak też było z Polanką. Hodowano tam krowy i owce. Dziwić może, że w środku lasu jest folwark, ale trzeba pamiętać, że zniknął też przedwojenny krajobraz Roztocza – po wojnie zalesiano pola uprawne, by nikt tu nie wracał. Pozostałości drewnianych chałup porosły trawa, krzaki i las. O ich istnieniu świadczą odkrywane między drzewami fundamenty czy dawne piwnice. A także drzewa owocowe i krzyże.

Polanka - agroturystyka i konie. fot. Krzysztof Zajączkowski

Polanka – agroturystyka i konie.
fot. Krzysztof Zajączkowski

Śladami historii

I wojna światowa pozostawiła po sobie ślady w postaci poukrywanych w lasach cmentarzy. W Nowinach Horynieckich trudno nawet się domyślić, że zielone poduchy barwinka kryją mogiły żołnierzy austriackich i rosyjskich. Z kolei ślady II wojny światowej są jak wciąż widoczne blizny: wały przeciwpancerne, betonowe zapory wyrastające nieoczekiwanie z pola czy kryjące się w lasach bunkry.

Wielki Dział - dwukondygnacyjny schron Linii Mołotowa. fot. Krzysztof Zajączkowski

Wielki Dział – dwukondygnacyjny schron Linii Mołotowa.
fot. Krzysztof Zajączkowski

Po Żydach zostały nieliczne synagogi, po grekokatolikach – opuszczone cerkwie. Niektóre zamieniono na kościoły katolickie, inne stoją zamknięte na głucho. Przez okno widać tablicę i ławki szkółki niedzielnej, w zakrystii z szaf wystają białe obrusy, szatki do chrztu i inne rytualne tekstylia. Niektóre cerkwie miały więcej szczęścia i przeszły lub właśnie przechodzą renowację. Inne, podparte drewnianymi drągami, czekają na pomoc. Do wielu można wejść, ale najpierw trzeba ustalić, kto dzierży klucz. To akurat nie jest trudne, gdyż miejscowi są bardzo serdeczni i uczynni. Na razie w okolice Horyńca zaglądają głównie osoby w średnim wieku. Bo klimat łagodny, sanatoria tanie, cisza i spokój. Ale region powoli ożywa.

Czas na Roztocze! Odwiedź je i Ty!

Wnętrze cerkwi św. Paraskewy w Łówczy. fot. Krzysztof Zajączkowski

Wnętrze cerkwi św. Paraskewy w Łówczy.
fot. Krzysztof Zajączkowski

Podkarpackie Roztocze (VIDEO)

Cmentarz w Starym Bruśnie w smugach porannego światła 💚

Reposted from @krystian_klysewicz
.
#podkarpackie #visitpodkarpackie #podkarpackietravel #lovepodkarpackie #roztocze #roztoczewschodnie #roztoczezachwyca #polskawschodnia #polskajestpiękna #pocztowkazpolski #polskanaweekend #kochampolske #naszapolska #polskawieś #explorepoland #visitpoland #przezpolske #imaginepictures #pozytywnyprzekaz #promieniesłońca #las #mgła #starebrusno #kamieniarkabruśnieńska #roztoczetravel
...

678 10

Cerkwisko w Moczarch. Roztocze Wschodnie 💚
.
#podkarpacie #zima2021 #śnieg #wschód #podkarpackie #lovepodkarpackie #roztocze #roztoczewschodnie #roztoczezachwyca #roztoczetravel #polskawschodnia #polskajestpiękna #pocztowkazpolski #visitpoland #przezpolske #imaginepictures #cerkisko #moczary

Fot. @krystian_klysewicz
...

425 14

Zima na Roztoczu 💚❄️
.
Reposted from @krystian_klysewicz
.
#podkarpacie #zima2021 #śnieg #wschód #wschódsłońca #podkarpackie #lovepodkarpackie #roztocze #roztoczewschodnie #roztoczezachwyca #roztoczetravel #polskawschodnia #polskajestpiękna #pocztowkazpolski #visitpoland #przezpolske #imaginepictures
...

351 1

Cerkiew św. Parskewy w Nowym Bruśnie z 1713 roku. Roztocze Wschodnie 💚
.
Brusno po raz pierwszy w źródłach wymieniane jest w 1531 r. Na przełomie XVI i XVII w. obok wsi wykształciła osada nazwana później Brusnem Starym. Do 1772 r. obie miejscowości wchodziły w skład lubaczowskich dóbr królewskich.
Pierwotna cerkiew w Nowym Bruśnie prawdopodobnie zniszczona została podczas działań wojennych w drugiej poł. XVII w. W 1713 r. dzierżawca wsi, kasztelan halicki Maurycy Kurdwanowski ponownie ufundował tu parafię i prawdopodobnie przyczynił się również do powstania cerkwi, która widzicie na zdjęciu. Jej budowniczym był cieśla Stefan Semenowicz z Płazowa. W 1903 r. wykonano generalny remont budynku, w czasie którego rozebrano babiniec z kaplicą i galerią na piętrze na jego miejsce stawiając nowy, zmieniono również profile kopuł nad prezbiterium i nawą oraz zlikwidowano okalający cerkiew dach okapowy. Po wysiedleniu miejscowej ludności, w 1947 r. cerkiew przeszła na własność Skarbu Państwa. Brak funkcji użytkowej oraz opieki doprowadził obiekt do silnego zniszczenia. W 2013 r. cerkiew została przejęta przez Muzeum Kresów w Lubaczowie. W następnym roku rozpoczął się jej generalny remont i przebudowa, mająca za cel rekonstrukcję bryły budowli znanej z rysunku prof. Juliana Zachariewicza z końca XIX w.
.
Cerkiew usytuowana jest w centrum wsi, po południowej stronie drogi gminnej Cieszanów-Horyniec-Zdrój, na łagodnym skłonie rozległego wyniesienia opadającego w dolinę rzeki Brusienki. Cmentarz cerkiewny nie jest ogrodzony, od strony pd. i wsch. zachowany jest starodrzew. Obok prezbiterium znajdują się dwa kamienne krzyże nagrobne pochodzące z XVIII/XIX w. W pobliżu babińca usytuowana była niegdyś drewniana, wolnostojąca dzwonnica, wzniesiona na początku XVIII w., rozebrana w l. 50. XX w.
.
Źródło: www.zabytek.pl
.
#cerkiew #zima #nowebrusno #mroźnyporanek #podkarpackie #visitpodkarpackie #podkarpackietravel #lovepodkarpackie #roztocze #roztoczewschodnie #architekturadrewniana #architektura #polska #poland #polskawschodnia

Fot. @krystian_klysewicz
...

480 16
Zmień rozmiar czcionki
Kontrast